جواب به اعتراض یک خواننده در مورد مضمون قدمت وجایگاه زبان نورستانی

برادر محترم!  اگر شما مضمون یاد شده را که به استناد نظریات زبان شناسان مطرح معاصر نوشته شده است، با حوصله مندی و دقت مطالعه می نمودید، سوالی باقی نمی ماند. اگر فشرده گفته شود، به اعتراض شما در چارت مورگنسترن که در ذیل ارایه شده است،جواب ارایه شده است؛ اما برای این که به اعتراض شما با وضاحت بیشتر جواب داده شده باشد،بار دیگر نظر برخی دانشمندان زبانشناسی را به صورت فشرده سرهم بندی میکنم تا به گفته شما، این بار قضاوت را به شما واگذاشته باشم تا فارغ از محدودیت نظر، زمینه قضاوت با وسعت نظر را داشته باشید. متاسفانه شما آنچه در مضمون مستند و با وضاحت نگاشته شده است، به مانند قبل، وارونه برداشت می نمائید،دلیل آن را تا حدی میتوانم حدس بزنم.

زبانشناسان در هند بریتانوی در قرن نزده ، در آغاز مطالعات زبان های شمال غرب هند، تمام زبان های که در جنوب هندوکش یا به عبارت دیگر در شمال غرب هند مروج بود، به نام داردیک مسما نمودند. (زبان های داردیک ونورستانی، اکادمی علوم افغانستان، ترجمه جان محمد نورستانی، مقدمه)

مورگنسترن محقق معروف زبان های داردیک و نورستانی درسال ۱۹۲۴ م مستقیماً زبان های داردیک و نورستانی را از چترال تا نورستان،از نزدیک مطالعه نموده، آنها را جمعاً به نام داردیک یاد کرد. (کلتور های هندوکش،ویزبادن المان، ص۲ ، ۱۹۷۰)

موصوف بعد از مطالعه مجدد ساختار های زبانی و گرامری زبان های داردیک و نورستانی، باز یافت خود را در سال ۱۹۳۲م در اوسلو مرکز کشور ناروی نشر نموده، زبان داردیک ونورستانی را به دو گروپ ، داردیک شرقی یا داردیک صاف و داردیک غربی یا کافری مسما ساخت. (گزارش الینا بشیر، پوهنتون شیکاگو امریکا)

جای یوسفنه ایدلمان زبان شناس روس نوشته است: مورگنسترن دانشمند معروف زبان های داردیک ونورستانی، بعد از تحقیق ثابت ساخت که گروپ زبان های داردیک و نورستانی از لحاظ مبدا باهم متفاوت اند. زبان نورستانی(کافری) شاخه مستقل زبان اندو-ایرانین است که نه به اندو-آریایی(هندی) تعلق دارد و نه به آریانی(اوستا). متباقی زبان ها به خصوص داردیک از گروپ اندو- آریایی(هندی) به حساب می رود. (زبان های داردیک و نورستانی،ص۲، اکادمی علوم افغانستان)

ایدلمان از بعد از مطالعه بحث زبانشناسی مورگنسترن می نویسد: زبان های نورستانی به صورت یک گروپ مستقل ظاهر می شوند که بسیار قبل از مادر خود یعنی اندو- ایرانین جدا شده، اما از چندین جهت موازی و در تماس با زبان های دیگر انکشاف نموده اند.

زبان های داردیک بخشی از گروپ زبان های اندو-آریایی(هندی) بوده؛ اما از لحاظ شماری از معیار های تیپولوژیکی زبانی اندو-آریایی(هندی)، مستقل و مجزا انکشاف نموده اند. (زبان های داردیک و نورستانی،ص۳)

مکس کلیمبورگ به نقل از مورگنسترن نوشته است: در زمان بسیار قدیم ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد، یک زبان عمومی اندوـ آریایی (آریاییAryan  ) وجود داشت که ریشه زبان نورستانی به آن میرسد. در زمان کمی نزدیکتر شاید اواخر هزاره اول قبل از میلاد، یک زبان عمومی دیگری موجود بود که ریشه زبان های معاصر داردیک به آن میرسد. (کافرهای هندوکش،ج ۱ ،ص ۵۹، شتوت گارت المان، ۱۹۹۹) فوسمن زبانشناس المانی نیز به همین عقیده است. (همانجا) همچنان جورج بودروس و امیل بن ونیست زبان شناسان فرانسوی نیز زبان نورستانی را بسیار قدیم و شاخه زبان اندو- ایرانین دانسته اند. (قاموس زبان نورستانی، کلښه الا،ص۲۲،ج ا)

امیل بن ونیست در جای دیگر نوشته است:اگر دقیق تر گفته شود زبان های نورستانی از اندو- ایرانین هستند. شباهت آنها به هردو خانواده آریانی و اندو-آریایی، ما را وادار می سازد فکرکنیم، که زبان مذکور را اولین توده های اندو-ایرانین باخود آورده اند. بناءً زبان های نورستانی از یادگار های قدیمی آند. (ریشه های تاریخی وفرهنګی نورستان، ص ۲۶۷،کابل ۱۳۶۷)

مورگنسترن بعد از مطالعات پیهم و دقیق بر گرامر وساختار زبان های نورستانی در کنفرانس بین المللی  که تحت نام (کلتور های هندوکش )درسال ۱۹۷۰م در کشور دنمارک دایر گردیده بود ، یافته های نوین مطالعات خود در مورد زبان نورستانی را، توأم با طرح دو سوال به کنفرانس پیشکش نموده گفت: حل این دو سوال برایم مشکل بود که فیصله نمایم؛ کدام یک از این دو فرضیه درست است:  [ توجه کنید سوال شما دراین دو فرضیه  وضاحت یافته است]

۱- زبان نورستانی قبل از آن که زبان های هندی وآریانی از تنه مادر خود یعنی اندو- ایرانین جدا شوند، از تنه مادر جدا شده است.

۲- یا این که، زبان نورستانی بعد از جدا شدن زبان های هندی و آریانی از تنه مادر یعنی اندو- ایرانین بسیار زود ، قبل از تولد ویدی (pre vidic ) از زبان هندی متولد گردیده است. (کلتورهای هندوکش،ویزبادن، ص۹ ، ۱۹۷۰)      

ریچارد سترند زبان شناس امریکایی نوشته است: وقتی می گوئیم زبان نورستانی،منظور همان شاخه اندوایرانین است که بدون شک مربوط خانواده شاخه شرقی زبان اندو- اروپایی می شود.در نتیجه تحقیقاتی که در راس آن مورگنسترن قرار داشت،موقف زبان نورستانی به عنوان برادر بزرگتر زبان های آریانی و اندوآریایی واضح و جایگاهش را در خانواده اندو- ایرانین، تثبیت نمود. (مقاله برای کنفرانس نورستان در گذرگاه تاریخ، کابل ۱۳۹۲)

پوهاند داکتر خلیل الله اورمړ زبانشناس زبان های کهن در مرکز زبان ها وادبیات اکادمی علوم افغانستان نوشته است: گویندگان زبان های نورستانی و داردیک نخستین گروه آریایی اند که به مهاجرت پرداخته اند. ابتدا زبان شناسان زبان نورستانی را شاخه زبان های داردیک فرض می کردند؛ اما طبق پژوهش های جورج مورگنسترن که در سال های ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۵ ارایه گردید، زبان های نورستانی را شاخه مستقل زبان اندو- ایرانین مشخص نمود. یعنی زبان اندو- آریانی (Indo-Iranian) سه شاخه دارد.

۱- اندوآریایی (هندی) ۲- آریانی (اوستایی) و ۳ – نورستانی . (مقدمه بر زبان اوستایی، اکادمی علوم افغانستان، ص ۱۰ ،۳۸ )

در کنفرانس بین المللی زبانشناسی  شهر کولن المان در ۲۰۱۹ م که بیشتر بحث روی قدمت و جایگاه زبان نورستانی در میان زبان های اندو-ایرانین مطرح بود،نیز روی هر سه نظر مورگنسترن تحت رهبری الموت دیگنر زبان شناس المانی ، بحث صورت گرفت. در فرجام ضمن رد دو فرضیه قبلی مورگنسترن،این نظر موصوف که زبان نورستانی را شاخه سوم زبان اندوآریانی( Indo-Iranian) دانسته است ، اشتراک کنند گان با ملاحظه مشخصات قدیمی زبان های نورستانی،دلیلی نیافتند که نظر سوم مورگنسترن را رد نمایند. (قاموس دری – نورستانی (کلښه الا،ص۲۴،کابل ۱۴۰۰)

یاکوب هالفمن زبانشناس المانی که از اشتراک کنندگان کنفرانس کولن المان بود،نوشته است:به هرصورت زبان نورستانی بسیار قدیم، قبل از قدیمترین نسخه های نوشته شده ویدا و اوستا، از تنه مادر(اندو-ایرانین) جدا شده است. (همانجا، ص۲۹)

لهذا زبان شناسان مطرح معاصر به توجه به ساختار های گرامری و زبانی، زبان نورستانی را شاخه سوم زبان اندو-ایرانین دانسته،میان زبان های نورستانی و داردیک خط فاصل کشیدند.

پس زبان های نورستانی (در مجموع )،از زبان های داردی جدا و دارای قدمت بیشتر می باشند.

بناءً در روشنی نظریات واضح زبانشناسان که مختصراً تذکریافت ؛ با وضاحت می نویسم؛ که اگر امروز کسی زبان نورستانی را باز هم جز زبان های داردیک بداند و بنویسد، اشتباه علمی بوده و یا از عدم معلوما ت آنها نمایند گی می کند. آنها باید معلومات خود را در این مورد در روشنی نظریات جدید دانشمندان عرصه زبان شناسی تجدید نمایند.

امید است به شما، که با اصالت نژادی نورستانی ها و قدمت زبان نورستانی مشکل دارید، و حاضر به پذیرفتن نظر علمی دانشمندان نیستید، وضاحت کافی شده باشد.

 سمیع الله تازه