درفرهنگ نورستان برعلاوه رسوم وعنعنات که هنوز پدیده های کهن وباستانی آریایی را حفظ نموده است ، درزبان نورستانی نیز اسما و اصطلاحاتی موجود است که ریشه کهن آریایی دارد،که یکی آن کوي kūī به معنای رود می باشد.

گرچه این کلمه امروز به صورت مشخص به حیث یک کلمه مستقل به معنای رود از استعمال افتاده است، اما در اشعار کهن فراوان دیده می شود. کلمه (کوي) که به شکل پیوست با اسمای خاص استعمال شده ، در اسمای ترکیبی نیز معنا ومفهوم خاص خود را ، که همانا رود باشد، حفظ نموده است. مانند : څام کویcām kūī ، به معنای رود ی است که ازمنطقه څام گل منشا می گیرد.به همین گونه ږاک کوی ẓāk kūī یعنی رودی که از منطقه ږاک سرچشمه می گیرد،دی کویde kūī ، رودی که از منطقه دیگل جاری می باشد. سون کوی sōn kūī ، به معنای رود طلا ،دروم کوی drūm kūī ، رودی که ازساحه دروم سان جاری می باشد.

اسمای مذکور گاهی در اشعار به شکل جمع الجمع نیز دیده می شود. مانند : څام کوي سنوي. درین اسم مرکب ، کوي kūī وسنوي sánūī هردو معنای رود یا دریا را افاده می کند که به ترتیب، بیشتر در اشعار دیده می شود .

دراسمای کوي وسنوي زبان نورستانی دیده می شود که حرف (ی) در اخیر کلمه(کو) علاوه گردیده است.

با درنظرداشت سابقه تاریخی کلمه (کو) که درسانسکریت به معنای آب آمده است،می تواند یک تحول لفظی درعین کلمه درطول زمان باشد، ویا هم می تواند تحول زبانی باشد ،که می تواند بعد از تحقیق روشن شود.

اسم یا کلمه (کوي) به شکل پسوند در اسمای خانم ها نیز معمولا ًآمده است. چون اسم (کوي) درزبان نورستانی مونث لفظی است، لذا این نام بر خانم ها به صورت ترکیبی گذاشته شده است . مانند: اراج کوي erāj kūī ، به معنای رود شان وشوکت، ندی کويnádī kūī به معنای دریای دریا، اوتال کوي űtāl kūī به معنای موج رود ،زورکوي zōr kūī به معنا ی رود شیر.

برعلاوه کلمه کوي برای رود کلمه سنوي هم موجود است . اما امروز برای رود کلمات ندي ونني بیشتر مستعمل می باشد .

اگر ریشه کلمه کوي را در اثار کهن جستجو نماییم می یابیم که درسانسکریت (کو) به معنای آب آمده است. (۱) که درنام قدیم کابل که کوبها بوده است نیز دیده می شود .

مرحوم احمد علی کهزاد مورخ نامدار کشور دررابطه به اسم کوبها چنین نوشته است:

رود خانه کابل به نام کوبها چندین بار در سرودهای ریگویدا ذکرشده است. سرودهای مذکوررا به طور اوسط بین سالهای ۱۹۰۰ و ۱۴۰۰ قبل از میلاد قرار می دهند. لذا می توان گفت که اقلاً از مدت ۳۵۰۰ سال است که این اسم ،داخل ادبیات آریایی شده است .

معنی کلمه کوبها هم تااندازه معلوم است ،زیرا (کو) در اکثر زبانهای قدیم ،به معنی آب است. این کلمه نه تنها در اول کلمه (کوبها) آمده ، بلکه اسمای رود خانه های دیگر جنوب هندوکش مانند دریای کونر و کورم هم با این کلمه شروع می شود .

به همین گونه درنگارشات مورخین کلاسیک یونان ولاتین هم کلمه (کو) به صورت عموم درآغاز نام رود خانه ها دیده می شود. مانند :کویس khoes، کوفسkophes و کواسپس khoaspes که عبارت از رود های کنر،کابل و پنجشیر می باشد .

نام رود خانه وشهر کابل در ادوار مختلف تاریخی کوبها ،کارورا ، کابورا ،کوفن، کابل بوده اصل کلمه (کو) را گاهی به صورت درست وگاهی هم با کمی تحریف که بیشتر زاده لهجه وصوت می باشد،حفظ نموده است.

دانشمندان نام قدیم کابل یعنی کوبها را مرکب از دو کلمه کو یعنی آب ، بها یعنی گل ،می دانند که قسمت اول آن (کو) به تجزیه تاریخی نام های قدیم موافق است .(۲)

با توجه به حقایق فوق میتوان نتیجه گیری نمود که (کو) ی سانسکریت و (کوی) زبان نورستانی ،ریشه ومعنی مشترک داشته وعین چیز را معرفی می کنند.

بناءً می توان گفت که کلمه یا اسم (کو) غالباً قدمت بیشتر داشته وریشه آن به درخت کهن سال زبان مادر یعنی زبان مشترک آریایی ها (اندوآریایی ) می رسد.

ماخذ:

۱- علی احمد کهزاد ،افغانستان درپرتوتاریخ ،ص ۱۹۰

۲- علی احمد کهزاد،آریانا چاپ دوم ،ص ۹۸