بعد ازفتح نورستان توسط قوای امیرعبدالرحمن خان، دو ګروه افراد به کابل انتقال داده شدند. یک ګروه به عنوان ګروګان ویا اسیران جنګی، وګروه دیګر که اطفال اشخاص بزرګ بودند به نام غلام بچه ها، به کابل آورده شدند.

درقدم بعد ،ګروه دیګر نیز که جوانان بودند، به منظور تنظیم درقطعات عسکری به کابل آورده شدند که در قطعات نظام به نام حاضرباش،رکابی وسروس، شامل نظام عسکری شدند.ګروه حاضرباش ها ، محافظین شاه وخانواده او بودند. ګروه رکابی قطعاتی بودند که درسفر پادشاه را همراهی می کردند. وسروس هم جزقطعات نظامی بودند.

نورستانی های شامل این قطعات درجنګ های مختلف مانند جنګ استقلال، جنګ ملای لنګ پکتیا، و در دیګرجنګ ها تا دوره نادر خان، اشتراک ورزیدند.

اطفال خورد که به کابل آورده شده بودند، درګام نخست به این دلیل بود که به آنها آموزش دینی داده شود، تا دوباره به نورستان رفته به مردم خود، دین را بیاموزند. تعداد زیاد این افراد ملاشده به سه دره نورستان رفته به عوض ملا های بیګانه، که درنورستان بی ناموسی کرده بودند، و مردم ازعملکرد آنها به عبدالرحمن خان شکایت برده بودند،به ارشادات دینی پرداختند.

 اما برخی دیګر شامل قطعات نظامی شدند چنانچه درسرا ج التواریخ ذکراست که: احاد جدید الاسلام کافرستان ،حال موسوم به نورستان، که درسلک سپاه نظام شامل خدمت دولت شده، وتعلیم مسایل دینیه وقواعد مقننه نظامیه یافته بودند، هریک به مراتب درجات اعلی و اوسط و ادنی، ازامتحان برآمده، ازجمله یکصدو شصت نفر، یازده نفر به منصب صوبه داری وهفتاد وپنج نفر به منصب حواله داری، امتیاز یافته سر افراز شدند، وپنجاه نفر که لازم امتحان برآمده ،چون کوچک وکودک بودند، داخل نظام نګردیده در ماهی یک روپیه تنخواه ایشان افزون ګردیده ، ارقام یافت، که ازغرۀ محرم سنه 1324 هجری تنخواه مناصب ایشان را بدهند. (سراج التواریخ،ج۴،بخش سوم ص۱۱۸،سال ۱۳۹۰)

ازجمله همین اطفال بعدا ً به مناصب بلند نظامی وملکی رسیدند. همچنان بخش دیګر اطفال بزرګان نورستان که درسلک غلام بچه ها بوده و به دربار راه یافته بودند،آنها نیز درزمان حکومت امیرحبیب الله خان وامان الله خان به مناصب بلند رسیدند.

این ګروه افراد که درفوق ذکر شد ،فرزندان خود را به نظام عسکری که درآن وقت بیشر رونق داشت، شامل ساختند. فرزندان این ګروه افراد، بیشتر درکابل بوده ودرکابل درس خواندند وصاحب کاروزنده ګی شدند.

اما درنورستان که محل حیات عموم مردم نورستان است، با سفر محمد ظاهرپادشاه وقت افغانستان درسال ۱۳۳۵ هجری شمسی ، هسته معارف برای اولین بار درنورستان ګذاشته شد. ظاهرشاه درسال ۱۳۳۵ به دره وایګل سفرنمود . به تقاضای میرزا تازه ګل خان، وکیل محمد عظیم خان وبه حمایت جنرال محمد صفر وکیل غرزی،پادشاه تاسیس مکاتب ابتداییه دخترانه وپسرانه را در دهات دره وایګل منظور نمود، وبه سال ۱۳۳۶ درقرای بزرګ دره وایګل مکاتب ابتداییه که به نام مکتب دهاتی یا د می شدند، تا صنف سوم فعال ګردیدند. ازمکاتب مذکور درسال ۱۳۳۸ اولین دوره شاګردان فارغ شدند. برخی از این شا ګردان را اولیای شان به کابل آورده شامل مکتب رحمن بابا ساختند، که من خود از آن جمله شاګردان می باشم.

قابل ذکر است که درخواست وحکم پادشاه برای تاسیس مکاتب دخترانه وپسرانه بود، اما دربرخی دهات مکاتب دخترانه به نسبت مخالف برخی افراد منسوخ، و دربرخی قرا فعال باقی ماندند.

دردره وایګل ، قریه وایګل که قریه بزرګ است، به درخواست اهالی آن قریه، مکتب دخترانه وپسرانه درسال ۱۳۵۵ به لیسه ارتقا یافت وتا سال ۱۳۵۷ فعال بود. درسایر قرا نیز مکاتب ابتداییه تا همان سال فعا ل بودند. درخزان هرسال هیاتی از وزارت دفاع به قریه وایګل آمده، پنج تا شش نفر ازشاګردان فارغ صنف ششم را که دارای نمرات بلند بودند، به حربی شوونځی انتخاب وشامل آن می شدند.

درشرق نورستان درکامدیش و برګمتال درسال ۱۳۳۹ مکاتب ابتداییه دختران وپسران تاسیس ګردید که درسال ۱۳۴۳ به متوسطه تاصنف ششم ارتقا یافت. محترم حفیظ الله نورستانی که خود درس خوانده مکتب ابتداییه برګمتال است می ګوید که به مکاتب برګمتال وکامدیش نیز هیاتی ازکابل می آمد وازنمره اول تا پنجم را به مکاتب لیلیه کابل انتخاب می نمود، که اغلبا به مکتب لیلیه رحمن بابا شامل می شدند.

به ګفته موصوف، متوسطه برګمتال درسال ۱۳۴۶ به لیسه ارتقا یافت وشاګردان بیشتر ازآن لیسه فارغ شدند.

درغرب نورستان به اساس معلومات محترم دګروال امان الله درزمان حکومت ظاهرشاه صرف دو مکتب ابتداییه تا صنف ششم وجود داشت که تا سال ۱۳۵۷ فعال بودند.

تمام مکاتب که درفوق از آنها یاد آوری شد ، بعداز کودتای ۱۳۵۷ مسدود ګردیدند. با به راه افتادن مهاجرت ها به پاکستان، تعداد زیاد اطفال به پاکستان رفته یا درمکاتب مجاهدین ویا درمدارس دینی پاکستان شامل ګردیده، به تحصیل پرداختند.

بعد ازسقوط حکومت داکترنجیب الله وتاسیس حکومت مجاهدین مکاتب درنورستان به صورت نسبی فعال ګردیدند . درکنار آن بعضی مکاتب نیز به کمک موسسات خیریه خارجی نیز فعال ساخته شدند وتعدادی از شاګردان درآنها مصروف آموزش شدند.

با آمدن حکومت فعلی و فراهم شدن کمک ها به مکاتب فعال ګردیده وشمار بیشتر اطفال به مکتب رفتند ،اما بعد ازخراب شدن وضع امنیتی ازسوی طالبان، وضع مکاتب نورستان به خرابی ګراییده است.